Stalen zenuwen

Een Groninger won gisteren het Wimbledon van het schaken, Tata Steel. Het is niet bepaald nieuws in de marge, maar vanwege zijn noordelijke oriëntatie wil Komkommerschaaknieuws het toch niet ongemerkt voorbij laten gaan. Want wat een spektakel was het. De ontknoping deed dermate veel stof opwaaien dat Komkommerschaaknieuws besloot om achter de schermen wat speurwerk te verrichten naar eventuele verborgen achtergronden. Dit met verrassende opbrengsten.

Wat niet breed bekend is, is dat Tata Steel IJmuiden sinds deze zomer zonder topman zit. En nu blijkt opeens dat de waarnemend grote baas van Tata Steel Europe schaken eigenlijk maar een doodsaai spelletje vindt. Er is van bovenaf sterke druk uitgeoefend op de toernooiorganisatie om meer sensatie. Per slot van rekening gaat het om een enorm bedrag aan sponsorgeld wat er jaarlijks in dit toptoernooi gaat zitten. Niet alleen de schaakkunsten, maar, zo vond men, ook de zenuwen van de deelnemers zouden tijdens deze editie meer op de proef moeten worden gesteld. Jorden van Foreest slaagde met vlag en wimpel en boekte op 21-jarige leeftijd zijn eerste grand slam zege. (Niet-objectief zijsprongetje: Dat er nog vele mogen volgen.)

De grote baas kan tevreden zijn, het brengen van meer leven in de brouwerij is zeker gelukt, al wist de toernooidirectie onconventionele middelen daartoe tot de laatste ronde uit te stellen. Toen gebeurde er ineens zoveel dat sommige ochtendkranten vanmorgen nog steeds in het duister tastten over wat er plaatsvond in de laatste partij. Trouw hield het op remise, waardoor de zwartspeler (Van Foreest) winnaar werd van deze armageddon. Zij die het live volgden, dachten lang dat Giri door zijn vlag was gegaan, totdat duidelijk werd dat de DGT-klok het begaf op het moment dat Giri wat stukken omgooide. Hij zette deze netjes in eigen tijd recht, maar prompt blunderde hij en liet hij een pion van Van Foreest doorlopen – zo is het vermoedelijk gegaan. Chess24 kwam met een reconstructie later op de avond. Voorafgaand aan deze Grand Finale was er met zachte hand nog een speler die hinderlijk lang zat door te schaken van het podium verwijderd, ook niet heel gebruikelijk. Deze speler, Firouzja geheten, kon zelfs in punten nog gelijk komen met beide Nederlandse finalisten. Echter op Sonneborn-Bergerpunten zou hij nooit in aanmerking komen voor de barrage. Dat had hij moeten weten.

Op de vraag van Komkommerschaaknieuws aan toernooidirecteur Jeroen van de Berg of hij vond dat er voldoende gehoor was gegeven aan de wensen van Tata Steel liet hij het volgende weten: “Het verplaatsen van Firouzja had wel wat spectaculairder gekund. Voor volgend jaar overwegen we de inzet van een hijskraan, die spelers die duidelijk te lang aan het doorspelen zijn geruisloos naar de galerij bovenin de speelzaal takelt. Geen discussie ook met arbiters, die van de weeromstuit ook nog vergeten de klok stil te zetten.” Ook aan de allesbeslissende armageddon kunnen nog wat showelementen worden toegevoegd, aldus Van de Berg. “We denken aan een buikdanseres die onder het bord door limbo-danst. Inzepen van sommige stukken is ook een optie, Giri die de boel omgooide, scoorde heel goed. Verder wordt er gekeken naar de pauzes tussen de snelschaakpartijen. Altijd een risico dat kijkers dan wegzappen. Een dweilorkestje past wel bij de tijd van het jaar.”

Of dat allemaal nodig zal zijn is overigens niet zeker. Het liefst namelijk verkoopt Tata Steel zijn Europese tak; een overgang naar het Zweedse SSAB was onlangs al dichtbij. Het kan best zijn dat dan toch alles weer bij het oude wordt en Jorden zijn titel dan onder de normale omstandigheden zal kunnen verdedigen. Zeer sterke zenuwen blijven uiteraard een pre.

Jorden van Foreest: het coolst. (Foto: Tata Steel)

IM voor een IGGM

Heel af en toe is er hier een serieuze bijdrage. Vandaag gaat die over Frank van Indië, die ik ooit leerde kennen als Frank Emahr, maar wiens echt naam bleek te zijn Frank Lindeman. Hij overleed deze week.

Een clubgenoot vroeg hem eens “Frank, vanwaar toch die voortdurende naamwisselingen? “Antwoord: “Dat hoef ik jou niet aan je neus te hangen vogel. Maar dat heeft een goeroe tegen me gezegd, dat reflecteert eh …mijn persoonlijke groei.”

Het In Memoriam op de site van schaakclub Haren gaat al uitgebreid in op Franks uitgesproken persoonlijkheid. Frank was geen Grootmeester in het schaken, Frank was Intergalactisch Grootmeester. Bobby Fischer was zijn collega, wat Bobby als een gunst moest zien, een voorrecht. Nu kon Frank wel degelijk een potje schaken. Hij versloeg Timman. In een simultaan weliswaar, maar in die simultaan in 1987 in Sneek was hij de enige die dat lukte.

Herinneren zullen we ons hem bovenal als kleurrijke bon-vivant, bohémien en kunstenaar. Graag had ik hier een van zijn doeken getoond, maar ik ken niemand die zijn werk ooit heeft mogen bewonderen. Wijlen Gerard de Wit en Jaap Ham kondigden eens een bezoekje aan zijn atelier aan, maar ontmoetten weinig gastvrijheid: “Jongens, ik heb de knuppel klaarliggen om jullie naar buiten te sabelen.” Het enige wat Frank mij een keer toevertrouwde over zijn kunstwerken was dat ze voor astronomische bedragen over de toonbank gingen. Tja, dat verbaasde mij natuurlijk niet.

Frank speelde een rol in verscheidene komkommertjes, waarvan de bovenste al een paar keer geciteerd wordt door Andreas Tasma op de site van Haren:

De intergalactische paradox
Intergalactisch correspondentieschaak
Torn between two lovers

Bijrollen waren er in:
Klop eens een wereldkampioen
Iedereen zijn eigen toernooi
(J)aap komt uit de mouw

We zullen hem missen.

Frank in zijn karakteristieke pose achter het bord. (c) Harry Gielen.

Zoek de Zeven Verschillen

Omdat Jaap Ham ook geregeld bij ons komt kijken, brengt de redactie af en toe een tegenbezoek. Dat is meer dan beleefheid, het laatste bezoekje inspireerde tot een heuse puzzel! Zoek de zeven verschillen.

Een komkommer of -kapje * voor de eerste inzender met de juiste antwoorden. Voor Jaap is het al de tweede keer dat hij het tot een puzzel schopt. Bij de derde keer is er voor hem ook een komkommer of -kapje.

 

* zolang de voorraad strekt.

Dogma’s

Te dogmatisch denken had Edwin Zuiderweg bijna weer de kop gekost afgelopen dinsdag. Schud hem ’s nachts wakker met de vraag “Wat verslaat een toren?”  en Edwin zal prompt antwoorden: “Twee verbonden vrijpionnen op de 6e rij natuurlijk!”, zich omdraaien en tevreden verder slapen.

Hij keek dan ook zelf niet vreemd op toen hij zijn muis in onderstaande stelling in de online Wintercompetitie tegen Nanne van Foreest opeens 33. Txd5? zag spelen.

Immers: 33…xd5 en 34. c6. Dat tweetal houd je niet meer tegen, daar is geen speld tussen te krijgen. Wat Edwin echter over het hoofd zag, is dat de d-pion een gratis doormars krijgt en met mat promoveert:

33 Txd5 xd5 34 c6 d4 35 c7 d3 36 b7 d2 37 c8D d1D mat

Het zijn geen snelheidsmonsters, verbonden vrijpionnen op de zesde rij, dat stiefelt naar voren, waar een loslopende d-pion op niemand hoeft te wachten.

In plaats van Edwin het bos in te sturen, geloofde Nanne zijn tegenstander op zijn woord. Er volgde in het bovenste diagram 33…Kf7? 34 Td7+ en snel 1-0.

Eerder al kostte een blind geloof in een verst verwijderde vrijpion Edwin wel een vol punt. Het lijkt wachten op het volgende ongeluk. 

Steun Proeflokaal Hooghoudt!

De horeca moet nog steeds dicht blijven. Voor het onder schakers geliefde denksportcafé aan het Zuiderdiep is dat een hard gelag.

Daarom bedacht Komkommerschaak deze actie: mondkapjes, waarvan per verkocht exemplaar 2,50 naar Hooghoudt zal gaan. De kosten voor één mondkapje bedragen 7,50 (inclusief verzending / alleen Nederland). Mondkapjes zullen nog wel enige maanden verplicht blijven, is de verwachting.

Verzending van de eerste bestellingen is rond 20 december.

Maak het bedrag over via deze link. Vermeld bij bestelling je naam, postcode en huisnummer via bestelling mondkapje.

We hopen natuurlijk dat na de eerste vaccinatieronde de maatregelen snel versoepeld zullen worden. Kom dan gauw terug bij Hooghoudt en proef een overheerlijke Cafe Latte! Maarten en Lydia houden de lat hoog. Maar langsgaan voor iets anders is ook prima natuurlijk. En wil je helemaal geen mondkapje? Proeflokaal Hooghoudt kan ook hier worden gesteund.

Steun Hooghoudt! Scan de QR code om € 7,50 te betalen voor een uniek komkommermondkapje.

Nieuwe nick Baudet uitgelekt

Iedere schaker die zijn TV-toestel afstemde op Jinek afgelopen dinsdag, en niet koos voor Op1, zal rond 1 uur 1″25 zijn oren hebben gespitst toen Thierry Baudet, door Eva aangesproken op zijn continue aandacht voor zijn telefoon (“Zit je te schaken?”), verleid werd tot uitspraken over zijn schaakniveau. Zonder blikken of blozen meldde hij “2000, ….eh momenteel wat gezakt naar 1800”.

Reden voor Kommerschaaknieuws om serieus onderzoek te verrichten naar het waarheidsgehalte van deze claim. Het weinig verhullende account thpbaudet is verdwenen op chess.com, maar zijn nieuwe handle blijkt henryphil te zijn. Baudets snelschaakrating, niet maatgevend maar toch wel richtingwijzend, heeft momenteel moeite om de 1300-barrière te slechten. 1800 lijkt een wat al te enthousiaste inschatting van de eigen bedrevenheid….

Edwin Zuiderweg twijfelt nog over een hernieuwd vriendschapsverzoek. De vorige keer interfereerde dat ongelukkigerwijze met het pardoes opheffen van het chess.com-account van Baudet.

Baudet liet ook nog weten beloofd te hebben (aan wie eigenlijk?) om zijn online schaaknaam niet aan de grote klok te hangen. Martijn Koning trachtte hem nog wel uit de tent te lokken, maar faalde daarin. Het kan goed zijn dat Loek van Wely (handle: King Loek) hoogstpersoonlijk de bekendmaking daarvan gevetood heeft, Loek zal drommels goed weten wat zijn partijleider (niet) waard is op de 64 velden. En dat is niet direct een selling point voor Forum voor Democratie…

Jinek ontlokte Baudet uitspraken over zijn schaakkracht, uitgedrukt in ratingpunten.
Zelf is ze in een even moeizaam gevecht verwikkeld, maar dan om kijkcijfers.

Leermomentje

Peter Bodewes heeft zijn vertrek bij de Spassky’s bekend gemaakt. Hij ziet terug op bijna tien prachtige schaakjaren, maar kiest thans voor één of meer tussenjaren. De teamleider van de Spassky’s reageert berustend: “We zijn bij zijn komst indertijd vergeten een clausule in zijn contract op te nemen die een plotseling vertrek minder aantrekkelijk zou hebben gemaakt. Zevenhonderd miljoen euro zou de pijn bij ons zeker verzacht hebben. Iets minder dan dat ook nog wel. Een leermomentje.”
Een vaste waarde verlaat de Spassky’s 

Wim van Beersum vervalst de geschiedenis

Allereerst wat welgemeende reclame voor het monnikenwerk dat Wim van Beersum en Govert Pellikaan hebben verricht voor het EP-archief, dat thans is te vinden op https://www.groningercombinatie.nl/en-passant/  (Het Unitasnieuws-archief was er al eerder.)

Govert deed de techniek, hetgeen zijn weerslag vindt in de vernieuwde website. Wim deed (het leeuwendeel van) het scanwerk, als mijn bron de waarheid spreekt. Ze waren al lange tijd bezig.

Toen ik hierover vernam, moest ik meteen terugdenken aan mijn redactieperiode bij En Passant, ruim dertig jaar geleden. Tijdens mijn eerste studentenjaar was ik vanaf het januarinummer in 1989 toegetreden tot het vierkoppige team: Koos Stolk, Hiddo Zuiderweg, Edgar Schoonhoven en ik.

Het laatste nummer van het seizoen 1988-1989 zetten Edgar en ik op een zonnige zondagmiddag in juni samen in elkaar, de andere twee redactieleden waren verhinderd. Eigenlijk waren wij te onervaren om alleen het clubblad in elkaar te zetten. Maar we hadden niet eens heel erg tegengesputterd, want hoe moeilijk kon het nou zijn?

Men moet het volgende weten: Een clubblad maken was in die tijd vooral knippen en plakken. De stukjes kwamen veelal getypt binnen, of soms zelfs handgeschreven, dan moest je ze overtypen. Verder waren er ‘masterkopiëen’ waarvan je steeds weer nieuwe exemplaren moest maken. Die verknipte je dan tot de essentie. Bijvoorbeeld het woordje ‘En Passant’ voorop. Ook was het zo dat op zondag àlle winkels in Groningen potdicht zaten en dat de maandagmorgen-deadline bij de RCG aan de A-straat keihard was, indien je meer dan 200 clubbladen op dinsdagavond wilde kunnen vervoeren naar de Atoomweg (PBC), waar Schaakclub Groningen, een van de (zo niet: de) grootste clubs van Nederland in die tijd, clubavond hield.

Het volgende gebeurde: mijn collega-redacteur had de plastic map met masterkopieën en kopietjes daarvan weliswaar van Hiddo ontvangen, maar pas op die zondagmiddag ontdekten we tot onze schrik dat er iets cruciaals ontbrak: Het woord En Passant voor de voorkant. De laatste (master!)kopie daarvan was voor het vorige nummer verknipt en we wisten met geen mogelijkheid hoe dat nog te fiksen op die zondag. Ten slotte hebben we dat maar, ongetwijfeld tot verbijstering van Wim van Beersum (Wim heeft nu eenmaal de kwaliteitslat een stukje hoger liggen dan dat), met de hand geschreven, met een zwarte markerstift. Nou dat was te zien: https://www.groningercombinatie.nl/eparchief/EP26.11.pdf

De credits, indien al van toepassing, gaan overigens naar Edgar. Als ik had moeten schrijven dan was het nog een stukje erger geworden, bibberiger, want op zulke momenten ontbreekt het mij nogal eens aan een vaste hand. Een blamage vond ik het.

Dit, en nog een paar andere zaken, het leidde enige tijd later tot een manifest van de hand van Van Beersum met puntsgewijs een opsomming van hoe de En Passant weer een wat verzorgder uiterlijk zou kunnen krijgen. Ik ben vergeten of dat in het clubblad zelf is gepubliceerd, mogelijk ook kreeg de redactie het in briefvorm toegespeeld.

Terug naar het inscannen van al die oude clubbladen. Wim doet dat grondig en precies. Wat zou hij gaan doen met deze sterk van alle andere omslagen afwijkende voorkant? Het was een vraag die onmiddellijk postvatte bij mij.

Ik had er een goede fles wijn om willen verwedden dat een digitale reparatie niet zou uitblijven. Sterker nog, als iemand mij verteld zou hebben dat het hele project slechts diende om deze schandvlek in de geschiedenis van En Passant uit te poetsen, ik zou het idee zeker niet onmiddellijk als belachelijk verworpen hebben.

Geduldig wachtte ik af…. totdat afgelopen week Govert annonceerde dat het EP-archief, voor zover in papieren vorm aanwezig, gescand en wel op de site stond. Ik geef toe: er was enige teleurstelling bij mij toen ik constateerde dat de handgeschreven letters intact waren gelaten en on-opgekalefaterd op nummer 26.11 prijkten. Er was niet in de beste Sovjettraditie weggeretoucheerd. Had Wim onraad geroken? Hij kent mij langer dan vandaag en het kan zijn dat ik me tegen deze of gene al eens versproken had wat betreft mijn meer dan gewone interesse in het EP-archief.

Maar toen schoot me opeens wat anders te binnen. De lezer moet nog iets weten. Diagrammen werden in die tijd met een BASIC-programma uitgeprint, ook weer geprogrammeerd door wie-anders-dan-Wim-van-Beersum. Dat ging niet snel, pixeltje voor pixeltje. Desbetreffende matrixprinter, een STAR-LC10,  stond bovendien ten burele van Koos Stolk, niet aanwezig op die zondagmiddag.

In een van de van te voren aangeleverde diagrammen zat een koe van een fout, die ook al niet meer hersteld kon worden: er ontbrak een zwart paard op f6 in diagram 1, op bladzijde 27. Dit paard, waarde lezer, is met dezelfde zwarte marker op diezelfde middag op het diagram gefrommeld:

diagram-vlek-recht

En Passant 26.11, juni 1989, blz. 27, diagram 1, origineel

Een soort Rorschach-vlek, what’s in a name?
(“Nou psychiater, ik zie daar een paard in.”)

Dat echter ging Van Beersum wel te ver. Dit was zeker niet de kwaliteit die hij, op welke manier ook, in verband wilde zien gebracht met zijn legendarische, hoogwaardige diagrammenprogramma. Kijken we in zijn scan, dan zien we geen vlek meer, doch een volbloed zwart paard zonder enig gebrek, vermoedelijk van een naburig diagram gekloond:

En Passant 26.11, juni 1989, blz. 27, diagram 1, versie Van Beersum (2020)

Wim van Beersum vervalste dus wel degelijk de geschiedenis! Maar zonder mijn goede geheugen voor volstrekt onbeduidende details was hij nooit tegen de lamp gelopen.

Die Wim. Wat mij betreft vervangt hij de letters voorop En Passant 26.11 ook nog even. Hij is er nu toch al gloeiend bij.

Black Pawns Matter

Er komt een verbod op het Marshall-gambiet, het Lettisch en Albins tegengambiet. Dat heeft de FIDE vrijdag bekend gemaakt. In de talkshow M. werd verheugd gereageerd op het besluit. Gambieten waarin wit vrijwillig afstand doet van een van zijn pionnen blijven wel toegestaan. Dit werd verder niet toegelicht.

De komkommerschaaknieuwsredactie wil zijn hersenen er maar niet te veel over pijnigen. Negerzoenen zijn al heel lang uit de schappen, blanke vla bleef gewoon te koop. Prima om Zwarte Piet door de Roetveegpiet te vervangen, echter in onze jeugd was Piet slechts zwart door de schoorsteen waar hij steeds weer doorheen moest kruipen….andere beelden hadden we er al niet bij. Komkommerschaak stond 100% achter de roetveegpion. Ook aan een politiek voorstel dat op een ander vlak gelijkheid nastreefde, gaven we de aandacht die het toekwam.

Maar moet Dixieland nu echt als muzieksoort verboden worden, omdat het om zuiver blanke jazz gaat? En African-American music dan? Daar horen we niemand over. Dat is juist puur zwart toch? Welke scènes uit films van Tarantino overleven nog de kniptafel? Humor maakt vaak gebruik van stereotyperingen en juist door iets uit te vergroten wordt het grappig. Shakespeare kan ook wel inpakken, als je de Joodse koopman in The Merchant of Venice gaat analyseren, of Othello op de meetlat van racisme legt.


Wordt juist door eenzijdige aandacht niet het tegenovergestelde bereikt van wat beoogd wordt? Het ging toch uiteindelijk om gelijkheid?